Nieuwegein staat in de top 15 gemeenten met de ongezondste lucht van Nederland. Dat blijkt uit onderzoek van het journalistieke platform Pointer, dat op basis van fijnstof- en stikstofdioxidewaarden een vervuilingsscore per gemeente berekende. De waarden in Nieuwegein liggen boven de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Wie hier woont, weet dat schone lucht geen vanzelfsprekendheid is. De stad ligt ingeklemd tussen de A2, A12 en de A27, met dagelijks tienduizenden auto’s en vrachtwagens. Aan de westkant stroomt het Amsterdams-Rijnkanaal, een van de drukste vaarwegen van Europa. Aan de zuidzijde ligt De Lek, waar eveneens veel scheepvaart passeert. Tel daar de bedrijventerreinen, distributiecentra en het regionale verkeer bij op en het plaatje is compleet.

Wat zeggen de cijfers?
De Wereldgezondheidsorganisatie hanteert scherpe advieswaarden voor fijnstof (PM2.5 en PM10) en stikstofdioxide. Alles daarboven is aantoonbaar schadelijk voor de gezondheid. Volgens de analyse van Pointer overschrijdt Nieuwegein die normen structureel. De vervuilingsscore, gebaseerd op jaargemiddelden, plaatst de stad in de nationale top 15.

Dat is geen theoretisch probleem. Iedere vier seconden ademen we in. Meer dan twintigduizend keer per dag. In die lucht zitten stoffen die diep in de longen doordringen.

Wat doet dat met je gezondheid?
Fijnstof is de grootste boosdoener. Daarna volgen stikstofdioxide en ozon. Ze kunnen op korte termijn klachten veroorzaken zoals hoesten, droge ogen en kortademigheid. Op langere termijn leiden ze tot chronische schade. Denk aan astma en COPD.

Volgens het Longfonds verliezen Nederlanders gemiddeld tien maanden levensverwachting door luchtvervuiling. Baby’s lopen zelfs al in de baarmoeder gezondheidsschade op. Voor inwoners met bestaande longklachten is het effect direct merkbaar. Zij ervaren sneller benauwdheid of vermoeidheid, zeker op warme dagen of bij windstil weer, wanneer vervuiling blijft hangen boven de regio.

Nieuwegeinse realiteit
De ligging van Nieuwegein is logistiek ideaal, maar qua luchtkwaliteit problematisch. De A2 en A27 zorgen voor een constante uitstoot van stikstofdioxide en ultrafijnstof. Binnenvaartschepen op het Amsterdams-Rijnkanaal en De Lek stoten fijnstof en stikstofoxiden uit, vaak op dieselmotoren die minder streng gereguleerd zijn dan wegverkeer. Bedrijventerreinen en distributiehubs trekken extra vrachtverkeer aan.

De combinatie van snelwegen, waterwegen en regionale verkeersstromen maakt dat de lucht hier een mix is van verschillende bronnen. Die mix verandert per dag en per weersituatie, maar de jaargemiddelden blijven boven de gezondheidsadviezen.

Wat kan er gebeuren?
Het Longfonds biedt inwoners van Nieuwegein een actiepakket “Gezonde Lucht” aan, juist in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen. Het pakket bevat onder meer een voorbeeldbrief om luchtkwaliteit op de politieke agenda te zetten, illustraties over gezondheidseffecten en een poster voor het raam.

De gedachte daarachter is helder: druk op de politiek werkt het best als verkiezingen in zicht zijn. Partijen schrijven nu hun plannen. Wie schone lucht belangrijk vindt, kan dat moment benutten. Maar actie stopt niet bij een brief. Structurele verbetering vraagt om keuzes. Denk aan:

strenger beleid rond houtstook,
stimulering van elektrisch vervoer,
walstroom voor binnenvaartschepen zodat motoren uit kunnen in de haven,
vergroening langs snelwegen als bufferzone,
betere monitoring in woonwijken dicht bij de A2 en het kanaal.

Dat zijn geen vrijblijvende maatregelen. Ze raken economische belangen, mobiliteit en ruimtelijke ordening.

Politieke inzet richting 2026
Met de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 in aantocht is luchtkwaliteit een thema dat niet langer onderaan de stapel kan blijven liggen. Nieuwe woningbouwplannen, verdere ontwikkeling van bedrijventerreinen en groei van logistiek verkeer zetten extra druk op de lucht.

De vraag is niet alleen hoeveel huizen er komen, maar ook hoe schoon de omgeving is waarin mensen straks wonen. Nieuwe wijken vlak bij snelwegen of drukke vaarwegen vragen om harde keuzes over infrastructuur en uitstootbeperking.

Conclusie
Nieuwegein is geen industriestad, maar wel een verkeersknooppunt. Dat heeft een prijs. De cijfers laten zien dat die prijs deels in onze longen terechtkomt. Schone lucht is geen luxe. Het is basale volksgezondheid. De komende maanden zal moeten blijken welke politieke partijen bereid zijn daar concreet beleid tegenover te zetten. Want tussen snelweg en kanaal blijft de vraag hangen: hoe gezond willen we dat Nieuwegein werkelijk is?