Nieuwegein kwam deze week in de landelijke top 15 terecht van gemeenten met de ongezondste lucht.

De ranglijst, opgesteld door Pointer op basis van metingen van onder meer fijnstof en stikstofdioxide, laat zien dat de concentraties in de stad structureel boven de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie liggen. Maar waar komt die vervuiling precies vandaan? En waarom is Nieuwegein extra kwetsbaar?

Wat meten Pointer en het RIVM eigenlijk?
Pointer baseert zich op jaargemiddelden van fijnstof (PM2.5 en PM10) en stikstofdioxide. Dat zijn stoffen die diep in de longen kunnen doordringen en waarvan bekend is dat ze gezondheidsschade veroorzaken. Het RIVM hanteert dezelfde meetstoffen in de landelijke monitoring.

Het gaat dus niet om een paar slechte dagen, maar om structurele blootstelling over langere tijd. Juist die jaargemiddelden bepalen hoe ‘gezond’ of ‘ongezond’ de lucht in een gemeente gemiddeld is.

Snelwegen, scheepvaart en logistiek: drie grote bronnen rond de stad
De ligging van Nieuwegein is bepalend. De stad ligt tussen de A2, A12 en A27, met dagelijks intensief personen- en vrachtverkeer. Verkeer is een belangrijke bron van stikstofdioxide en (ultra)fijnstof. Daarnaast loopt het Amsterdams-Rijnkanaal langs de westkant en de Lek langs de zuidkant.

Binnenvaartschepen stoten eveneens stikstofoxiden en fijnstof uit, vooral bij oudere dieselmotoren. Tel daarbij op dat Nieuwegein veel regionale bedrijvigheid aantrekt met bijbehorend vrachtverkeer, en de combinatie van bronnen wordt al snel duidelijk.

Waarom juist Nieuwegein structureel hoger scoort
Het probleem is niet één bron, maar de combinatie. Snelwegen, waterwegen en regionale logistiek liggen dicht op woonwijken. Bij windstil weer kan vervuiling blijven hangen, zeker in gebieden waar bebouwing de luchtstroming beperkt. Het gevolg is dat pieken elkaar versterken en de jaargemiddelden hoger uitvallen. Het RIVM wijst er in algemene zin op dat locaties dicht bij drukke infrastructuur structureel hogere concentraties meten dan open gebieden.

Wat inwoners hier dagelijks van merken
Voor veel inwoners blijft luchtvervuiling abstract, tot klachten merkbaar worden. Mensen met astma of COPD ervaren sneller benauwdheid op dagen met weinig wind. Sporters langs drukke wegen merken dat inspanning zwaarder voelt. En ook zonder directe klachten ademt iedereen de vervuilde lucht in, elke dag opnieuw.

Luchtvervuiling veroorzaakt bovendien oxidatieve stress in het lichaam; stoffen als vitamine C, E en zink staan bekend om hun rol bij het beschermen van cellen tegen die schade. In regio’s met extra belasting is aandacht voor voeding die rijk is aan antioxidanten daarom geadviseerd. Voor algemene voorlichting hierover verwijzen instanties vaak naar het Voedingscentrum; wie aanvullend wil lezen over voedingsstoffen en supplementen kan terecht bij het platform Infofitness.

Wat kan de gemeente wel en niet beïnvloeden
Niet alle knoppen zitten lokaal. Snelwegen en scheepvaart vallen grotendeels onder rijksbeleid. De gemeente kan wel sturen op houtstook, vergroening als buffer langs drukke routes, betere lokale metingen en het slim inrichten van verkeer in woonwijken.

Met de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 in aantocht ligt de vraag op tafel hoe zwaar schone lucht moet meewegen bij nieuwe woningbouw en verdere logistieke ontwikkeling. De cijfers van Pointer laten in elk geval zien dat luchtkwaliteit geen randonderwerp meer is, maar een structureel gezondheidsvraagstuk voor Nieuwegein.