Nieuwegein grijpt steeds vaker in bij afvaldumping, maar de dader blijft meestal buiten beeld

Nieuwegein heeft dit jaar al 142 keer spoedbestuursdwang toegepast vanwege afvaldumping. Daarmee zit de gemeente begin juni al bijna op het niveau van heel 2025, toen het om 147 gevallen ging. Dat blijkt uit antwoorden van het college van burgemeester en wethouders op schriftelijke vragen van FVD-raadslid Frank Folkerts.

Hoewel de volledige analyse nog volgt wegens verblijf in het buitenland, is één conclusie volgens Frank Folkerts nu al onontkoombaar: “Met 142 bestuurlijke boetes in slechts een half jaar tijd is het glashelder dat de afvalproblematiek volledig uit de hand loopt.”

Spoedbestuursdwang
Spoedbestuursdwang betekent dat de gemeente direct ingrijpt en verkeerd of illegaal gedumpt afval laat opruimen. Dat kan zonder voorafgaande waarschuwing. Als een verantwoordelijke kan worden achterhaald, kunnen de kosten worden verhaald. Precies daar zit in de praktijk het probleem. Nieuwegein ruimt steeds vaker op, maar de afvaldumper zelf blijft vaak buiten beeld.

Volgens FVD Nieuwegein is er sprake van een structureel probleem dat niet langer gebagatelliseerd kan worden. “Dit speelt niet in één wijk, maar in heel Nieuwegein. Inwoners zien dagelijks afval naast containers liggen. Dat tast de leefbaarheid direct aan.”

Het college noemt de situatie onacceptabel. Tegelijk erkent het gemeentebestuur dat daders op heterdaad betrappen bijna nooit lukt. Afval wordt wel onderzocht op adresgegevens of andere sporen, maar dumpers maken het de gemeente daarbij niet makkelijk. Adressen worden verwijderd, verscheurd of onleesbaar gemaakt. Daardoor blijft handhaving in veel gevallen hangen op opruimen, controleren en opnieuw constateren.

Muntplein, Batau Noord en Fokkesteeg op hotspotlijst
De plekken die Folkerts in zijn vragen noemt, het Muntplein, Batau Noord en de Fokkesteeg, staan op de gemeentelijke hotspotlijst. Toezichthouders en boa’s komen daar meerdere keren per week langs. De gemeente schrijft de stijging van het aantal keren spoedbestuursdwang toe aan extra inzet en nieuwe opsporingsmethodes.

Voor veel bewoners klinkt dat waarschijnlijk dubbel. Aan de ene kant wordt er dus vaker ingegrepen. Aan de andere kant is het straatbeeld op sommige plekken nog steeds hetzelfde: zakken naast containers, grofvuil op de stoep, matrassen in plantsoenen en banken die dagenlang blijven staan.

Onze redactie schreef al veelvuldig over de afvalproblemen in Nieuwegein. Toen ging het om bijna 40 plekken waar afval was gedumpt. Vooral rond de Dukatenburg en Souvereinburg in Batau Noord kwamen klachten terug. Ook Florijnburg en Oortjesburg werden genoemd. Bewoners trokken daar eerder al aan de bel over afval, onveilige situaties en een gevoel dat de buurt steeds verder onder druk komt te staan.

FVD Nieuwegein pleit voor een stevigere aanpak. “Een beschaafde stad accepteert geen afvalchaos. Wie willens en wetens afval dumpt, moet dat direct voelen. Hogere boetes en gerichte handhaving zijn geen luxe, maar noodzaak.”

Ook de Zuidstedeweg kwam eerder voorbij in de discussie over de vieze stad. Daar werd het beeld van afval naast containers en rommel op straat pijnlijk zichtbaar, zelfs een halve auto werd daar gedumpt. Het gaat dus niet om één verdwaalde vuilniszak, maar om een hardnekkig patroon in meerdere delen van de stad.

Probleem is niet nieuw
Dat Batau Noord en Fokkesteeg terugkomen, is geen verrassing. Uit het Jaarverslag Stadstoezicht 2023 bleek al dat in Batau Noord, Batau Zuid en Fokkesteeg de meeste zaken werden gemeld. Gemiddeld per inwoner werd in Batau Noord, Merwestein, Plettenburg, Stadscentrum en Zandveld het meest gemeld. In Batau Noord, Merwestein en Stadscentrum ging het vaak om afval.

In 2023 registreerde Stadstoezicht 1.040 meldingen over huishoudelijk afval, 864 meldingen over grof afval, 382 meldingen over illegale stort en 217 meldingen over zwerfvuil. Daarnaast signaleerde Stadstoezicht zelf nog eens 1.596 afvaldumpingen buiten de gewone meldingen om. Dat jaar werden 48 besluiten voor spoedbestuursdwang afval verstuurd.

Die cijfers maken duidelijk dat het probleem al langer bestaat. De sprong naar 142 keer spoedbestuursdwang in 2026 laat vooral zien dat de gemeente nu vaker en sneller juridisch ingrijpt. Of de stad daardoor ook schoner wordt, is de vraag die voor bewoners telt.

Gedrag, kosten en pakkans
Het college zet niet alleen in op handhaving. De gemeente werkt ook samen met een extern gedragsadviesbureau. Dat bureau moet helpen uitzoeken waarom mensen afval blijven dumpen en welke maatregelen per plek het beste werken. In het najaar wil het college de resultaten presenteren in een zogenoemde menukaart. Per hotspot kan dan worden gekozen welke aanpak het meest geschikt is.

Daarnaast komt er een kortingsregeling voor ophaalafspraken, gekoppeld aan de Nieuwegein Stadspas. Daarmee lijkt het college ook te erkennen dat kosten een rol kunnen spelen. Sinds februari 2021 betalen inwoners 10 euro per afspraak voor het laten ophalen van grofvuil aan huis. Grofvuil kan wel gratis naar het recyclingstation aan de Utrechthaven worden gebracht. Ook zijn er mogelijkheden om een aanhanger of elektrische bakfiets te gebruiken.

Toch blijft de vuilniszak naast de container voor sommige inwoners blijkbaar de makkelijkste route. En zolang de pakkans laag is, blijft de rekening in de praktijk vaak bij de buurt liggen: rommel op straat, ergernis bij bewoners en extra inzet van gemeente en handhaving.

De kern van het probleem is daarmee helder. Nieuwegein ruimt meer op, controleert vaker en probeert slimmer te handhaven. Maar zolang dumpers zelden op heterdaad worden betrapt en sporen uit het afval verdwijnen, blijft de stad achter de vuilniswagen aanlopen.

Frank Folkerts doet een oproep aan de inwoners: “Spreek elkaar aan op gedrag. Ziet u iemand afval dumpen? Leg het vast en meld het bij de gemeente. Alleen samen kunnen we dit probleem keren.”

FVD Nieuwegein sluit vergaande maatregelen nadrukkelijk niet uit. “Van afvaldumpingen tot ongedierte en verloedering: dit is een glijdende schaal die we moeten stoppen. Nieuwegein verdient beter.”