Jutphaas trekt aan de bel: ‘Maak van onze oude dorpskern geen vergeten doorgangsroute’

De oude kern van Jutphaas moet de komende vier jaar eindelijk serieus worden opgeknapt. Dat vraagt het bewonerscollectief van Jutphaas in een brandbrief aan de formateur in Nieuwegein. Volgens de bewoners staat de leefbaarheid in de historische dorpskern al jaren onder druk. Verzakte stoepen, te veel blik op straat, te weinig bomen, te weinig verblijfskwaliteit en een kasteel dat staat te verpieteren, het beeld is volgens hen duidelijk: Jutphaas verdient meer dan lapwerk.

Het moment van de brief is niet toevallig. In Nieuwegein wordt gewerkt aan een nieuw coalitieakkoord. Lokale Vernieuwing/VSP, VVD, D66 en CDA praten onder leiding van formateur John Bijl verder over een nieuwe bestuursperiode. Juist nu willen de bewoners dat historisch Jutphaas niet opnieuw onderaan de stapel belandt.

“Verzakte stoepen, veel blik, weinig bomen: Jutphaas moet weer aantrekkelijk worden,” zegt Corneel Jonkers namens het bewonerscollectief.

Al tien jaar aan tafel
Jonkers stond ongeveer tien jaar geleden aan de wieg van het bewonerscollectief. Wat begon met een buurtbarbecue groeide uit tot een groep bewoners die namens een groot deel van de buurt met de gemeente in gesprek ging. “We hielden een buurtbarbecue en daar kwamen wel vijftig mensen op af. Voor we het wisten waren we namens 120 adressen met de gemeente aan het praten over de wijk,” zegt Jonkers.

Maar volgens hem leveren die gesprekken te weinig zichtbaar resultaat op. Er wordt veel overlegd, er worden plannen gemaakt, er wordt verwezen naar trajecten en budgetten, maar op straat blijft de oude kern volgens de bewoners achter. En dat steekt, zeker omdat Jutphaas een van de weinige plekken in Nieuwegein is waar de geschiedenis nog tastbaar aanwezig is.

De kern van Jutphaas is sinds 2011 gemeentelijk beschermd dorpsgezicht. Het gaat om het gebied langs de Vaartse Rijn, tussen de Buxtehudelaan en de Schoolstraat. Daar staan onder meer het vroegere raadhuis van Jutphaas, een voormalige herberg, een oude smederij, het complex rond de rooms-katholieke Nicolaaskerk en verschillende historische woningen. De gemeente noemt Jutphaas zelf een karakteristieke dorpskern met grote historische waarde.

Doorfietsroute als kans, of gemiste kans
Een belangrijk punt in de brief is de geplande doorfietsroute door Jutphaas. Die route maakt deel uit van de verbinding IJsselstein, Nieuwegein, Utrecht. Over de Herenstraat gaat het om een traject van ongeveer 1,7 kilometer. Het ingenieursbureau dat aan het ontwerp werkt, noemt de Herenstraat expliciet een deel van het voormalige dorp Jutphaas, met een historische kern en beschermd dorpsgezicht. De historische uitstraling moet volgens die projectinformatie worden gerespecteerd en geïntegreerd.

Juist daarom vinden bewoners dat de gemeente verder moet kijken dan asfalt en fietscomfort. Als de straat toch open gaat, pak dan meteen de stoepen aan, voeg bomen toe, maak ruimte voor bankjes, breng historisch passend materiaalgebruik terug en zorg dat voetgangers en bewoners niet het sluitstuk worden van een verkeersproject.

Jonkers: “Er wordt nu bijvoorbeeld een doorfietsroute voorbereid. Wij vroegen of dan meteen de verzakte stoepen erlangs opgeknapt kunnen worden. En wat meer bomen aangeplant, bankjes erbij. Maar dat gebeurt volgens ons onvoldoende. Zo nodigt het straatbeeld ook niet uit om in onze historische dorpskern te blijven hangen.”

Daarmee raakt het bewonerscollectief aan een bredere vraag: wordt Jutphaas straks een mooie oude kern waar je wilt wandelen, zitten, afspreken en een terras pakt, of vooral een snelle fietsverbinding waar je doorheen rijdt?

De gemeente zegt dat er wél extra budget is
Helemaal zwart-wit ligt het niet. De gemeente meldt op haar eigen projectpagina dat de doorfietsroute een subsidieproject van de provincie is en dat dit project in principe alleen over de straat zelf gaat. Tegelijk heeft het college extra budget beschikbaar gesteld voor de Herenstraat. Daarmee zouden ook andere delen van de Herenstraat duurzaam kunnen worden ingericht, zoals groen, stoepen en parkeervakken. Het voorlopig ontwerp wordt volgens de gemeente in juni 2026 verwacht.

In de gemeentelijke programmabegroting voor 2026-2029 staat bovendien dat het Nieuwegeinse deel van de DoorFietsRoute IJsselstein, Nieuwegein, Utrecht wordt gerealiseerd en dat het gedeelte over de Herenstraat tegelijk wordt vergroend en heringericht, passend bij het beschermd dorpsgezicht, inclusief de openbare verlichting.

Dat maakt de brandbrief niet minder relevant, maar juist scherper. De vraag is niet alleen óf er iets gebeurt, maar vooral hóé ver de gemeente wil gaan. Wordt het een technische herinrichting, of een echte kwaliteitsimpuls voor historisch Jutphaas?

Oude kern moet weer gaan leven
De bewoners zien kansen. Door de ontwikkeling van Rijnhuizen komen er meer bewoners in de omgeving. De oude dorpskern ligt centraal, heeft historie, ligt aan het water en heeft plekken die aantrekkelijk kunnen worden voor kleine horeca, ontmoeting en verblijf.

Ook in het gemeentelijke horecabeleid staat dat Jutphaas een impuls kan gebruiken. De gemeente schrijft daarin dat de ontmoetingsfunctie in Jutphaas grotendeels is verdwenen en dat het accent is verschoven naar afhaal en bezorging. Tegelijk ziet de gemeente potentie, mede door de transformatie van Rijnhuizen tot woonwijk en mogelijke samenwerking met Fort Jutphaas en Kasteel Rijnhuizen.

Voor het bewonerscollectief is dat precies het punt. Als de gemeente zelf erkent dat Jutphaas meer levendigheid kan gebruiken, moet ze volgens de bewoners ook durven sturen. Niet alleen praten over potentie, maar de openbare ruimte zo maken dat ondernemers, bewoners en bezoekers er ook iets mee kunnen.

Zorg om winkels, horeca en plinten
Een ander punt dat meespeelt is de invulling van de begane grond van panden aan onder meer de Herenstraat, Utrechtsestraatweg en bij ’t Sluisje. Bewoners vrezen dat winkelruimten en kleine voorzieningen langzaam veranderen in woningen. Daarmee verdwijnt volgens hen de levendigheid uit de straat.

Dat klinkt technisch, maar is voor een oude kern cruciaal. Een dorpsstraat leeft niet van gevels alleen. Je hebt deuren nodig die open gaan, ramen waar iets gebeurt, plekken waar mensen blijven hangen en ondernemers die de straat gebruiken. Als alle plinten woonruimte worden, wordt de historische kern netter misschien, maar ook stiller.

Het bewonerscollectief vraagt daarom om scherper beleid: kijk of omzetting van winkels en horeca naar wonen op de begane grond tijdelijk kan worden gestopt of strenger gereguleerd. Zeker nu de doorfietsroute, Rijnhuizen en de formatie samen een logisch moment vormen om keuzes te maken.

Kasteel Rijnhuizen als symbool
Dan is er nog Kasteel Rijnhuizen. Voor veel Nieuwegeiners is dat een van de meest bijzondere plekken van de stad. Het huidige kasteel werd gebouwd in 1640 op een terrein waar in ieder geval sinds 1370 een versterkt huis moet hebben gestaan. Het is onderdeel van de historische buitenplaats Rijnhuizen, met kasteel, tuin- en parkaanleg, bruggen, bouwhuizen, tuinschuur, toegangshek en theehuisje.

De bewoners zijn blij met een eigenaar die bereid was te investeren in renovatie. Tegelijk zien zij met lede ogen aan dat de plannen zijn vastgelopen. Volgens Jonkers stond het kasteel al in de steigers, maar kwam het werk stil te liggen nadat een vleermuis werd ontdekt. Sindsdien wijzen gemeente en eigenaar volgens hem naar elkaar en gebeurt er te weinig.

“Het is hoog tijd dat de gemeente met de eigenaar mee gaat denken,” zegt Jonkers. “Eigenaren die zoveel willen besteden aan renovatie zijn moeilijk te vinden.”

Ook hier gaat het bewonerscollectief verder dan alleen stenen. Het kasteel moet volgens hen geen afgesloten eiland worden, maar een plek die betekenis houdt voor Jutphaas, Rijnhuizen en de rest van Nieuwegein.

Niet nog vier jaar wachten
De brandbrief is daarmee een duidelijke boodschap aan de onderhandelingstafel: neem Jutphaas op in het coalitieakkoord, reserveer geld en maak van de oude kern een concreet project. Niet ergens in een bijlage, niet als mooie zin over erfgoed, maar als uitvoerbare afspraak voor de komende vier jaar.

De bewoners vragen om een integrale aanpak. Dus niet de doorfietsroute apart, stoepen apart, groen apart, horeca apart, handhaving apart en het kasteel apart. Maar één visie op historisch Jutphaas, samen met bewoners en ondernemers.

Dat is geen luxe. Nieuwegein heeft niet veel oude dorpskernen meer. Vreeswijk en Jutphaas zijn de plekken waar de stad nog kan laten zien waar zij vandaan komt. Als Jutphaas alleen wordt behandeld als verkeersroute, verdwijnt precies datgene wat de plek bijzonder maakt.

De boodschap van het bewonerscollectief is daarom simpel: de komende coalitie kan Jutphaas laten opknappen, of opnieuw laten wachten. Maar dan moeten bestuurders over vier jaar niet verbaasd zijn als dezelfde brandbrief weer op tafel ligt.