De prijs van stadswarmte wordt losgekoppeld van de gasprijs. De Eerste Kamer heeft de Wet collectieve warmte aangenomen en daarmee komt een einde aan het systeem waarbij warmtetarieven automatisch meebewogen met de gasmarkt. Wanneer de wet precies in werking treedt, is nog niet duidelijk. De verdere uitwerking volgt nog. Verwacht wordt dat de wet vanaf half 2026 gefaseerd in werking zal treden. Samen met de Energiewet en de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie zijn de wettelijke kaders voor de energietransitie nu compleet.

Voor Nieuwegein is dat geen papieren werkelijkheid. Duizenden huishoudens in onder meer Batau, Doorslag, Galecop, Fokkesteeg en City zijn aangesloten op een warmtenet. Zij betaalden de afgelopen jaren indirect mee aan de stijgende gasprijs, terwijl zij zelf geen gasaansluiting meer hebben. Met de gemeenteraadsverkiezingen op komst is warmte daarmee ineens geen technisch dossier meer, maar gewoon verkiezingsstof.

Wat verandert er?
Tot nu toe gold het zogenoemde niet meer dan anders principe. Warmte mocht niet duurder zijn dan gas. In rustige tijden leek dat logisch. Tijdens de energiecrisis pakte het anders uit. De gasprijs explodeerde en de warmtetarieven volgden automatisch.

De nieuwe wet gooit dat systeem overboord. Voortaan worden warmtetarieven gebaseerd op de daadwerkelijke kosten van het warmtebedrijf. Daarnaast komt er een maximumtarief om extreme prijsstijgingen te begrenzen. Warmtebedrijven moeten bovendien transparanter worden over hun kostenopbouw.

Een tweede belangrijk punt is de rol van gemeenten. Nieuwe warmtenetten moeten in meerderheid publiek eigendom zijn, minimaal 51 procent. Gemeenten krijgen een stevige positie bij de aanwijzing van warmtebedrijven. Het Rijk wil daarmee voorkomen dat een essentiële energievoorziening volledig in commerciële handen blijft.

Nieuwegein als warmtestad
Nieuwegein is al jaren bezig met aardgasvrij bouwen. Nieuwbouwprojecten zoals Groot Merwede worden zonder gasaansluiting ontwikkeld. Bestaande wijken draaien al decennia op collectieve warmte. In deze regio is onder meer Eneco actief als leverancier.

Voor bewoners is de kern simpel. Wie op een warmtenet zit, kan niet overstappen. Er is geen concurrent. Dat maakt betaalbaarheid en transparantie cruciaal.

Politieke verschillen worden zichtbaar
In de gemeenteraad is warmte geen onbesproken onderwerp. Bij de keuze voor verdere ontwikkeling van warmtenetten met publieke betrokkenheid bleek brede steun, maar met duidelijke nuances.

ChristenUnie en De Unie vroegen om meer tijd en meer duidelijkheid over risico’s en financiële gevolgen. D66 legde de nadruk op bescherming van bewoners tegen hogere lasten. Andere partijen steunen de energietransitie, maar verschillen in toon en prioriteit. GroenLinks PvdA benadrukt publieke regie en versnelling van verduurzaming. VVD legt vaker het accent op betaalbaarheid en beheersing van woonlasten.

Niemand pleit voor terug naar gas. De discussie gaat over wie de regie voert, hoe groot het financiële risico is en wie uiteindelijk de rekening betaalt.

Verkiezingsdossier met directe impact
Met de nieuwe wet verschuift de discussie van gasprijs naar kostprijs. Dat klinkt technischer, maar is politiek minstens zo gevoelig. Want hoe worden die kosten berekend? Wie controleert dat? En wat doet de gemeente als inwoners vinden dat zij te veel betalen?

Voor Nieuwegein is dit geen abstract klimaatverhaal. Het raakt direct de maandlasten van duizenden huishoudens en het draagvlak voor verdere verduurzaming van de stad.

Warmte is daarmee een concreet verkiezingsdossier geworden. Niet ideologisch, maar financieel. Niet symbolisch, maar voelbaar op de bankrekening. De koppeling met gas is voorbij. De echte politieke discussie begint nu.

Wat onze redactie eerder schreef over dit onderwerp
– “De gemeenteraad heeft een brief gestuurd naar Eneco met het verzoek om uitleg over de forse stijging van warmtetarieven en wil duidelijkheid over betaalbaarheid voor inwoners.”

“De tarieven van het warmtenet zijn structureel hoger dan die voor gas, wat tot onvrede leidt bij inwoners die nauwelijks voordeel ervaren van het collectieve systeem.”
“VSP maakt zich zorgen over monopoliegedrag van warmteleveranciers en pleit voor meer publieke regie en transparantie van kosten.”
“Afval en warmte worden onder één dak gebracht bij HVC, wat het toekomstige warmtebeleid in Nieuwegein mede bepaalt.”