Jan met de Pet: ‘Eindelijk witte rook, maar vijf wethouders voor hoofdlijnen? Laat de rekening maar zien’

Daar is hij dan. Na weken van praten, schrijven, aftasten en vooral opvallend weinig hoorbaar spektakel uit de formatiekamer, komt er eindelijk beweging in het Stadshuis. De nieuwe coalitie van Lokale Vernieuwing/VSP, VVD, D66 en CDA nadert de finish. Op maandag 15 juni moet het coalitieakkoord op tafel liggen, een dag later moet de gemeenteraad zich buigen over de benoeming van de kandidaat-wethouders.

Jan met de Pet zat er al op te wachten. Niet met koffie, daar is het inmiddels te warm voor, maar met een koud 0.0-biertje in de hand en de pet iets verder naar achteren geschoven.

“Nou,” bromt Jan, “ze hebben lang genoeg achter gesloten deuren gezeten. Nu mogen wij eindelijk zien wat daar is bekokstoofd.”

De richting kwam niet uit de lucht vallen. Begin april adviseerden verkenners Robert Scholten en John van Engelen al om door te gaan met een coalitie van Lokale Vernieuwing/VSP, VVD, D66 en CDA. Onze redactie schreef toen al dat deze combinatie politiek de veiligste route leek, maar dat het echte werk pas zou beginnen zodra woorden moesten worden omgezet in keuzes. De vier partijen hebben samen een meerderheid van 19 zetels in de Nieuwegeinse gemeenteraad.

Dat echte werk wordt binnenkort zichtbaar. Het wordt geen dichtgetimmerd coalitieboekwerk waarin iedere stoeptegel, speelplek en parkeerplaats al voor vier jaar politiek is afgekaart. De partijen kiezen voor een coalitieakkoord op hoofdlijnen, met daarnaast ruimte voor een raadsagenda. Daarin moet de gemeenteraad zelf richting kunnen geven aan een aantal belangrijke onderwerpen, met ondersteuning van college en ambtelijke organisatie.

Op papier klinkt dat volwassen. Minder achterkamertjespolitiek, meer ruimte voor debat, inwoners en wisselende meerderheden. Maar Jan kent de bestuurlijke gebruiksaanwijzingen inmiddels wel.

“Een raadsagenda is prachtig,” zegt hij, terwijl hij zijn flesje op tafel zet. “Maar dan moet de raad straks ook écht iets te zeggen hebben. Niet alleen meepraten over de kleur van het lintje nadat de coalitie de doos al heeft dichtgeplakt.”

Dat is precies waar de komende maanden op gelet zal moeten worden. Een akkoord op hoofdlijnen kan ruimte geven aan de hele raad, maar het kan ook een handig rookgordijn worden. Zodra lastige dossiers op tafel komen, woningbouw, veiligheid, zorg, ouderen, bereikbaarheid, netcongestie en de financiële druk op de gemeente, zal blijken of de nieuwe bestuursstijl meer is dan een nette zin in een voortgangsbericht.

Vijf wethouders, terwijl er nu vier zijn
De grootste politieke verrassing zit niet alleen in de gekozen vorm van het akkoord, maar vooral in de bezetting van het nieuwe college. Nieuwegein krijgt, wanneer de raad instemt, vijf wethouders. Op dit moment telt het college vier wethouders: Marieke Schouten, Ellie Eggengoor, Guido Bamberg en John van Engelen. In de voorgestelde nieuwe ploeg keren Eggengoor en Van Engelen terug, terwijl Robert Scholten, Tom Verhoeve en Mart Hack worden voorgedragen als nieuwe wethouders. John van Engelen zal zijn wethouderschap voor 0,7 fte invullen.

Voor Lokale Vernieuwing/VSP staan daarmee twee kandidaat-wethouders klaar: Robert Scholten en John van Engelen. De partij die de verkiezingen won, zet dus stevig in op invloed in het dagelijks bestuur. Ellie Eggengoor blijft namens de VVD aan boord. Tom Verhoeve schuift namens D66 vanuit de raad door naar het college. Voor het CDA wordt Mart Hack naar voren geschoven.

Jan trekt zijn wenkbrauwen op.

“Vijf wethouders voor een akkoord op hoofdlijnen,” zegt hij. “Dat is een beetje alsof je zegt dat je licht gaat reizen en vervolgens met vijf koffers op het perron staat.”

Daarmee raakt hij een punt dat op 15 juni ongetwijfeld terugkomt. De coalitie zal goed moeten uitleggen waarom Nieuwegein voortaan vijf wethouders nodig heeft. De partijen verwijzen naar de inhoudelijke opgaven, een andere manier van samenwerken en de wens om als college zichtbaarder te zijn in de stad. Dat kan allemaal waar zijn. Nieuwegein staat voor stevige opdrachten en een wethouder die alleen binnen vergadert, daar heeft niemand iets aan.

Maar meer bestuurders betekent ook: meer kosten, meer portefeuilleverdeling en meer noodzaak om zichtbaar resultaat te leveren. Voor inwoners telt uiteindelijk niet hoeveel wethouders er op de groepsfoto staan, maar of hun buurt schoon en veilig blijft, of woningen daadwerkelijk worden gebouwd, of ouderen ondersteuning krijgen en of de gemeente niet eindeloos blijft vergaderen terwijl problemen zich opstapelen.

Van stille formatie naar zichtbare verantwoordelijkheid
Opvallend is ook wie straks niet meer terugkeert in het college, wanneer de voordracht wordt aangenomen. De huidige wethouders Marieke Schouten en Guido Bamberg, verbonden aan GroenLinks en PvdA, maken geen deel uit van de beoogde nieuwe coalitie. Dat is politiek gezien logisch, GroenLinks/PvdA belandde na de verkiezingen buiten de gekozen formatiecombinatie, maar het markeert wel een duidelijke wisseling van de wacht.

Nieuwegein krijgt geen revolutionair college. Ellie Eggengoor en John van Engelen kennen het bestuur al van binnenuit. Tegelijkertijd komen er met Scholten, Verhoeve en Hack drie nieuwe gezichten bij aan de collegetafel. Dat maakt deze ploeg interessant: genoeg ervaring om niet vanaf nul te hoeven beginnen, maar ook genoeg nieuw bloed om zich niet te kunnen verschuilen achter het oude beleid.

En daar ligt straks de lat.

Want de stad wacht niet op bestuurlijke formuleringen. Nieuwegein groeit, vergrijst en bouwt. De druk op woningen en voorzieningen loopt op. De infrastructuur piept en kraakt. De veiligheid op wegen en in buurten blijft onderwerp van discussie. En ondertussen willen inwoners gewoon weten of hun nieuwe bestuur zichtbaar, aanspreekbaar en eerlijk is over wat wel en niet kan.

Jan leunt achterover, kijkt richting het Stadshuis en neemt nog een slok van zijn alcoholvrije biertje.

“De witte rook is er bijna,” zegt hij. “Mooi. Maar ik wil geen college dat alleen goed is in een akkoord ondertekenen. Ik wil vijf wethouders die straks ook buiten komen als het ingewikkeld wordt.”

Op maandag 15 juni volgt het eerste echte politieke meetmoment, wanneer het coalitieakkoord aan de gemeenteraad wordt aangeboden en besproken. Op dinsdag 16 juni staat de benoeming van de vijf kandidaat-wethouders geagendeerd.

Tot die tijd houdt Jan zijn pet op en zijn ogen open.

“Ze wilden zichtbaar zijn in de stad,” zegt hij. “Nou, dat komt goed uit. De stad gaat vanaf nu heel goed naar hén kijken en ik kijk uit om het coalitieakkoord te lezen.’