In deze aflevering van Toen & Nu kijken we naar de Nedereindseweg in het oude Jutphaas, gezien vanuit het oosten. De foto van Toen werd ergens tussen 1912 en 1917 gemaakt. Het Utrechts Archief omschrijft het beeld als: ‘Gezicht in de Nedereindseweg te Jutphaas, uit het oosten; met in het midden het brandspuithuisje nr. 1.’
Onze redactie ging terug naar dezelfde plek en maakte de foto van Nu. Ruim een eeuw later is de lijn van de straat nog altijd herkenbaar, maar vrijwel alles wat het oude dorpsbeeld zijn karakter gaf, is verdwenen of van functie veranderd.
Het brandspuithuisje midden in beeld
De blik wordt op de oude foto direct getrokken naar het kleine gebouwtje midden in beeld. Dat is het brandspuithuisje nr. 1 van Jutphaas, met de herkenbare dubbele deuren en het ronde venster in de gevel. Voor het huisje staat de brandspuit, terwijl enkele inwoners zich langs de straat en rond het gebouw hebben opgesteld.
Het brandspuithuisje stond op Het Sluisje, aan het begin van de Nedereindseweg. Het behoorde tot de vroegere brandweerzorg van Jutphaas. In 1928 werd het gebouwtje gesloopt, nadat restauratie niet doorging. De brandweer kreeg daarna onderdak achter het toenmalige gemeentehuis van Jutphaas. Eerder besteedde onze redactie al uitgebreid aandacht aan de geschiedenis van de brandweer op Het Sluisje.
Op de foto van Nu is van het karakteristieke huisje niets meer terug te zien. De plek wordt tegenwoordig bepaald door bomen, straatmeubilair, geparkeerde fietsen en de moderne bebouwing aan de rechterzijde. Onze redactie heeft ook een Toen & Nu van de achterkant van het oude huisje gemaakt in deze rubriek.
Het Zwaantje, Toen café en herberg, Nu appartementen
Links op de voorgrond van de oude foto staat De Zwaan, in Jutphaas ook bekend als Het Zwaantje. In de periode waarin deze opname werd gemaakt, was het niet alleen een café, maar ook een herberg met paardenstalling. De stallen werden onder meer gebruikt door boeren die van de markt kwamen en door kerkgangers die met paard en wagen naar het dorp trokken.
De twee koetsen die op de oude foto zichtbaar zijn, één links langs het café en één rechts in beeld, passen bij die functie van Het Zwaantje als pleisterplaats in het dorp. Of juist deze rijtuigen bij de herberg hoorden, is niet met zekerheid uit de foto af te leiden, maar het straatbeeld laat wel goed zien hoe belangrijk paard en wagen toen nog waren voor het dagelijkse vervoer, ook voor de post.
Het Zwaantje had bovendien een veel oudere band met de Jutphase brouwerij De Zevenstar. Die brouwerij ging al in 1766 door brand verloren. Ten tijde van de foto werd hier dus niet meer gebrouwen, maar had het pand nog wel zijn functie als café en herberg. Op de foto van Nu is die bedrijvigheid verdwenen: waar vroeger bezoekers binnenliepen en paarden werden gestald, bevinden zich tegenwoordig appartementen.
Van zandige dorpsweg naar verharde verkeersruimte
Niet alleen de gebouwen veranderden. Ook de weg zelf laat het verschil tussen Toen en Nu nadrukkelijk zien. Op de oude foto oogt de Nedereindseweg nog als een onverharde dorpsweg, zonder trottoirs, verkeersborden of afzonderlijke verkeersstroken. Mensen, koetsen en fietsen maakten gezamenlijk gebruik van dezelfde ruimte.
Op de foto van Nu is de straat volledig ingericht voor het moderne verkeer. Het wegdek is verhard, er zijn verkeersborden geplaatst en fietsers bewegen zich door een straat die veel intensiever wordt gebruikt dan ruim honderd jaar geleden. De stille, zandige dorpsweg van Toen is veranderd in een herkenbare doorgang door het huidige Jutphaas.
De fiets bleef, het stalen ros werd elektrisch
Opvallend is dat op beide foto’s fietsen voorkomen. Op de oude opname zijn mensen met hun fiets aan de hand te zien. Het stalen ros hoorde toen al bij het straatbeeld van Jutphaas, naast de koetsen en voetgangers.
Ruim een eeuw later is de fiets nog altijd aanwezig. Op de foto van Nu rijden fietsers opnieuw door dezelfde straat en staan verschillende fietsen langs de kant. Alleen veranderde het vervoermiddel met zijn tijd mee. Waar men vroeger met spierkracht over de dorpsweg ging, verplaatst de hedendaagse fietser zich hier niet zelden met elektrische ondersteuning.
De koetsen verdwenen, de brandspuit verdween en het café werd woonruimte. De fiets bleef.
Oud Jutphaas nog altijd herkenbaar
Wie de twee foto’s naast elkaar legt, ziet in één oogopslag hoeveel er is veranderd. Midden in beeld stond ooit het brandspuithuisje, links lag Het Zwaantje met zijn café, herberg en paardenstalling, en over de nog onverharde weg trokken koetsen, voetgangers en fietsers door het dorp.
Vandaag is het straatbeeld moderner en drukker. Er zijn appartementen, asfalt, verkeersborden, scooters en moderne fietsen. Toch is het oude Jutphaas niet helemaal verdwenen. De loop van de Nedereindseweg, de schaal van de bebouwing en de besloten sfeer van deze plek zijn nog altijd herkenbaar.
Waar vroeger de brandweer paraat stond en reizigers met paard en wagen bij Het Zwaantje neerstreken, fietsen Nieuwegeiners nu door een straat die haar geschiedenis nog altijd met zich meedraagt.
Ontdek meer van De Digitale Stad Nieuwegein
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
