De verkiezingsprogramma’s zijn geschreven, de ambities uitgesproken. De Digitale Stad Nieuwegein legde de plannen van de lokale partijen al langs zes vaste meetlatten. Maar papier is geduldig. Daarom kijkt Jan met de Pet verder dan de bekende thema’s. Deze keer spit Jan met de Pet het verkiezingsprogramma van Forum voor Democratie in Nieuwegein door.

Forum voor Democratie (FvD) doet in Nieuwegein voor het eerst mee aan de gemeenteraadsverkiezingen en doet zeker niet aan nuance. Dit verkiezingsprogramma is geen stapje naar links of rechts, maar een ruk aan het stuur. Geen compromis, geen middenweg, maar een ideologische herinrichting van het Stadshuis. Wie denkt dat lokale politiek vooral gaat over stoeptegels en speeltoestellen, komt hier bedrogen uit. Dit is cultuurpolitiek tot in de lantaarnpaal.

Jan met de Pet slaat het verkiezingsprogramma 2026 tot 2030 open. Zeventien pagina’s die minder lezen als beleidsnotitie en meer als manifest. Helder geformuleerd, scherp afgebakend, zonder grijstinten.

De gemeente als tegenmacht
FvD positioneert de gemeente nadrukkelijk als tegenmacht. Tegen Den Haag, tegen Europa, tegen regionale samenwerkingsverbanden waar Nieuwegein niet volledig de regie heeft. De gemeente moet geen uitvoeringskantoor zijn, maar een zelfstandige gemeenschap met eigen prioriteiten.

Bindende referenda, een direct gekozen burgemeester, geen dichtgetimmerde coalitieakkoorden maar wisselende meerderheden. Dat spreekt kiezers aan die vinden dat besluiten te vaak al vaststaan voordat het debat begint. Minder achterkamertjes, meer open strijd in de raad.

Maar Jan ziet ook de keerzijde. Wisselende meerderheden betekenen voortdurende onderhandeling. Minder voorspelbaarheid. Bestuur vraagt niet alleen debat, maar ook stabiliteit. Het woord compromis komt niet voor, terwijl het in de praktijk onvermijdelijk is.

Symbolen zijn hier hoofdzaak
Waar andere partijen cultuur als bijlage behandelen, zet FvD het in het centrum van de politiek. Geen regenboogzebrapaden. Geen regenbooggemeente. Geen diversiteitsbeleid. Zwarte Piet blijft. Kerkklokken worden beschermd. Subsidies voor “activistische organisaties” worden geschrapt.

Dit gaat niet over details in de openbare ruimte. Dit gaat over normstelling. Over wat zichtbaar is en wat niet. FvD noemt dit neutraliteit, maar maakt duidelijke keuzes over welke symbolen wel of niet passen bij de gemeente. Voor de één voelt dat als herstel van herkenbaarheid. Voor de ander als uitsluiting. Het is in elk geval een fundamentele koerswijziging.

Schoonheid als politiek uitgangspunt
Opvallend is de nadruk op esthetiek. Warme straatverlichting in plaats van koud LED. Traditionele architectuur in plaats van modernistische hoogbouw. Geen “vervreemdende kunst” in de openbare ruimte. Historische panden eerst renoveren voordat sloop wordt overwogen. Dit programma wil niet alleen veiligheid en orde, maar ook een herkenbare, klassieke uitstraling van de stad. Nieuwegein moet menselijk en tijdloos ogen.

Jan begrijpt het verlangen naar schaal en identiteit. Maar Nieuwegein is ook een groeistad uit de jaren zeventig, met moderne wijken en experimenten. Wat traditioneel is, is hier minder vanzelfsprekend dan in een eeuwenoude binnenstad.

Economie zonder ideologische randvoorwaarden
FvD wil lagere lasten, minder regels, geen klimaateisen bij aanbestedingen en geen duurzaamheidsnormen die projecten duurder maken. Ondernemers moeten ruimte krijgen, geen extra heffingen, geen “boetemachines”. Dat klinkt helder en aantrekkelijk voor ondernemers. Tegelijk opereren gemeenten binnen nationale en provinciale kaders. Duurzaamheid is niet alleen ideologie, maar ook regelgeving. De vraag is hoe ver lokale autonomie reikt voordat juridische grenzen worden bereikt. Jan ziet hier een spanningsveld tussen ambitie en uitvoerbaarheid.

Technologie met rem en gaspedaal
Opmerkelijk is de dubbele houding tegenover technologie. AI mag processen versnellen en bureaucratie verminderen, maar politieke besluiten blijven altijd menselijk. Privacy by design is uitgangspunt. Cameratoezicht doelgericht, niet permanent. Hier klinkt geen nostalgie, maar pragmatisme. Modern waar het kan, terughoudend waar het moet. Dat deel van het programma oogt evenwichtiger dan het scherpe taalgebruik elders.

Wat ontbreekt
Wat Jan mist, is bestuurlijke realiteitszin. Sluiten van alle opvanglocaties. Stoppen met klimaatbeleid. Uittreden uit samenwerkingsverbanden zonder volledige invloed. Het klinkt daadkrachtig, maar gemeenten functioneren binnen een web van wetten en afspraken. Ook valt op dat het programma sterk inzet op grenzen stellen, minder op verbinden. Veel paragrafen beginnen met stoppen, afschaffen, weigeren. Minder vaak met opbouwen of samenwerken.

De kern
Dit is geen beheerprogramma. Dit is een correctieprogramma. Forum voor Democratie wil de koers van de afgelopen jaren niet bijsturen, maar fundamenteel herijken. Minder bestuurlijke consensus, meer ideologische duidelijkheid. Minder meebewegen, meer tegenhouden.

In de karikatuur hierboven schetst Jan een beeld in donkere dagen. Jan kijkt somber, pet wel stevig op het hoofd. Lijsttrekker Max Verstappen kijkt om zich heen, ja Max dit is Nieuwegein, Vreeswijk om precies te zijn.

Op 18 maart beslist Nieuwegein of deze breuk wordt omarmd als herstel, of gezien wordt als ontregeling. Dat oordeel ligt niet bij het programma, maar bij de kiezer woensdag 18 maart aanstaande.

Jan met de Pet