De redactie van De Digitale Stad Nieuwegein legt de komende weken de verkiezingsprogramma’s van de lokale partijen onder het vergrootglas. Niet op de bekende thema’s als woningbouw, veiligheid en financiën, die hebben we al naast elkaar gelegd, maar op de onderstroom. Op toon, wereldbeeld, bestuursstijl en politieke reflexen.

Jan met de Pet leest mee. Geen beleidsmaker, geen strateeg, geen partijman. Gewoon een betrokken Nieuwegeiner met een scherpe blik en een gezond wantrouwen tegen mooie woorden. Deze week pakt hij het programma van De Unie van Nieuwegein erbij.

Jan zet zijn bril recht, slaat het verkiezingsprogramma open en ziet meteen de slogan: “Kijk niet weg, Kijk OP!” Dat is geen technocratische leus. Dat is een oproep. Bijna een morele tik op de schouder. Wegkijken is fout, opletten is goed. De Unie zet zichzelf neer als partij die ziet wat anderen laten liggen.

Wat Jan meteen opvalt: het programma is compact. Geen dik boekwerk, geen beleidsverhandelingen. Helder taalgebruik. Geen managementwoorden. Dat is bewust. De Unie van Nieuwegein wil dicht bij de straat blijven.

Nieuwegein eerst
Een van de vijf verkiezingsbeloften luidt: “Nieuwegein eerst – wonen voor onze inwoners” Dat klinkt beschermend. Alsof de stad een huis is waar eerst de eigen kinderen een kamer krijgen. Vrijgekomen woningen moeten in de eerste plaats beschikbaar zijn voor Nieuwegeinse woningzoekenden.

Jan hoort hier lokaal patriottisme. Geen groot ideologisch verhaal, maar een duidelijke afbakening. Eerst de mensen die hier al wonen. De vraag die hij zichzelf stelt: hoe hard is dat “eerst”? Is het een wens, een streven of een harde lijn zodra het juridisch of regionaal spannend wordt?

Anti-populistisch, maar met straatgevoel
Opvallend is dat De Unie expliciet zegt tegen populisme te zijn. Dat is interessant, want de partij gebruikt wel retoriek die je ook bij populistische bewegingen ziet: nadruk op de gewone inwoner, duidelijke taal, focus op veiligheid en betaalbaarheid. Het verschil zit in de toon. Geen vijandbeelden. Geen grote cultuurstrijd. Geen wij tegen zij.

Jan ziet hier een partij die zich profileert als nuchter en sociaal zonder ideologische vlag. Dat maakt haar toegankelijk. Maar het maakt haar ook minder voorspelbaar.

Besturen zonder franje
De Unie schrijft over “meer inspraak”, “duidelijke communicatie in begrijpelijke taal” Dat klinkt sympathiek. Wie wil er nu géén begrijpelijke taal? Maar Jan weet: inspraak is niet hetzelfde als invloed. Communicatie is geen macht.

Hoe gaat De Unie om met botsende belangen? Met regionale afspraken? Met druk van provincie of Rijk? Daarover blijft het programma stil. Geen scenario’s, geen voorbeelden van lastige keuzes.

Jan mist hier iets van bestuurlijke ruggengraat in moeilijke tijden. Het programma leest als een belofte van nabijheid, maar niet als een handleiding voor conflict.

Geen bezuinigingen, geen hogere lasten
“Zorg, sport en cultuur mogen nooit de sluitpost zijn”. Gemeentelijke lasten mogen niet harder stijgen dan nodig. Dat is aantrekkelijk. Niemand wil hogere lasten. Niemand wil minder zorg. Maar Jan rekent mee. Als inkomsten onder druk staan, als het Rijk minder overmaakt, als kosten stijgen, waar zit dan de rek? Het programma zegt wat het níet wil. Maar minder duidelijk is wat het wél wil schrappen als het moet.

De identiteit van De Unie
Op de laatste pagina staat: “Sociaal en dat voor écht iedereen”. Dat woord “écht” is niet toevallig. Het suggereert dat anderen misschien selectief sociaal zijn. De Unie claimt inclusiviteit zonder zich links of rechts te noemen.

Jan ziet een partij die zich wil positioneren als betrouwbaar, dichtbij, niet-ideologisch. Politiek zonder poeha. Geen systeempartij, maar ook geen schreeuwpartij. Dat is aantrekkelijk voor wie genoeg heeft van Haagse taal of lokale loopgraven. Maar het roept ook de vraag op: waar ligt de grens? Waar zegt De Unie echt nee tegen? Wat is hun breekpunt?

Het oordeel van Jan
Jan legt het programma neer en neemt een slok koffie. Hij ziet een partij die veiligheid, betaalbaarheid en leefbaarheid centraal zet. Die inzet op zichtbare handhaving, schone straten en concrete verbeteringen. Geen grote visies, maar tastbare maatregelen. Dat heeft kracht. Het is begrijpelijk. Het sluit aan bij dagelijkse zorgen.

Maar Jan weet ook: politiek is meer dan onderhoud en toezicht. Het is kiezen tussen belangen. Het is durven zeggen waar het geld níet naartoe gaat. Het is kleur bekennen als het schuurt.

“Kijk niet weg,” zegt de slogan. Jan knikt. Maar hij voegt er één vraag aan toe: Wie kijkt er mee als het lastig wordt? Daar let hij de volgende keer op.

Jan met de Pet