In het Stadshuis van Nieuwegein begon donderdag precies om 19.30 uur het duidingsdebat over de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen. Net zoals zulke avonden vaker beginnen, begon deze ook gemoedelijk, veel handjes, mensen die een stoel zoeken, bekende gezichten, nieuwe gezichten, opvallend veel jongeren in de zaal. Forum voor Democratie oogde nog wat onwennig, zoekend naar een plek in een politiek landschap waarin de meeste anderen elkaar al jaren kennen. Aan de buitenkant leek het dus een keurige Nieuwegeinse avond. Maar wie goed keek, zag al snel dat achter die vriendelijke toon de lijnen al hard werden getrokken.
De officiële uitslag ligt inmiddels vast. Lokale Vernieuwing / VSP won de verkiezingen met 6217 stemmen en 9 zetels, gevolgd door GL/PvdA met 5202 stemmen en 7 zetels. De VVD haalde 5 zetels, Forum voor Democratie 4, D66 3, CDA 2, en ieders Belang, ChristenUnie en De Unie ieder 1. Stadspartij Núwegein viel met 401 stemmen buiten de raad. Opvallend is ook dat De Unie met 682 stemmen via een restzetel toch nog binnenkomt. Tijdens de zitting van het centraal stembureau zijn geen bezwaren ingebracht.
Maar donderdagavond ging het al snel niet meer over wie had gewonnen. Die rekensom lag op tafel. De echte vraag was, wie schuift straks aan bij het nieuwe bestuur, en wie mag vooral toekijken hoe anderen dat gaan doen.
Heleen Peters liet namens de grootste partij direct merken dat Lokale Vernieuwing / VSP niet van plan is de regie uit handen te geven. Zij maakte duidelijk dat de verkennende gesprekken al zijn begonnen, en corrigeerde meteen een belangrijk beeld. Tot nu toe waren die gesprekken allemaal één op één gevoerd, niet met meerdere partijen tegelijk. Dat lijkt een detail, maar dat is het niet. Eerst iedereen apart spreken, peilen, wegen en vergelijken, en pas daarna verder, dat is gewoon een manier om zelf in het midden van het speelveld te blijven staan.
Daarmee werd ook zichtbaar dat de winnaar de boel strak leidt, maar wel met zachte woorden. Er werd gesproken over lef, over samenwerking en over de wens om niet in een dichtgespijkerd coalitieakkoord te eindigen. Dat klinkt fris, modern en open. Alleen denkt Jan met de Pet dan meteen, prachtig hoor, maar een bouwpakket zonder handleiding is ook niet altijd een teken van degelijk bestuur. Het woord raadsakkoord viel dan ook opvallend vaak. Bij meerdere fractievoorzitters was goed te horen dat er weinig trek is in een klassiek dichtgeregeld coalitiepapier. Dat klinkt sympathiek, totdat straks de eerste moeilijke keuzes over geld, wonen, veiligheid en leefbaarheid op tafel komen. Dan moet blijken of die bestuurlijke ruimte echt kracht oplevert, of vooral geruzie per dossier.
De hardste politieke conclusie van de avond werd bijna terloops uitgesproken. Acht van de negen fracties willen niet met Forum voor Democratie samenwerken. Dan kun je als partij met 4 zetels stevig binnenkomen, maar bestuurlijk sta je alsnog gewoon buiten de deur. En het beeld werd in de loop van de avond niet zachter. In de tweede termijn bleef Forum stil. Geen extra aanval, geen poging om het debat nog te kantelen, geen nadrukkelijke herpositionering. Voor een partij die electoraal zo zichtbaar binnenkwam, was dat misschien wel het opvallendste moment van de avond, juist omdat het uitbleef.
Aan de andere kant zag je meerdere partijen hun CV alvast op tafel leggen. Helen Adriani van het CDA wees erop dat Nieuwegein van elf naar negen partijen is gegaan, maar vooral haar verlanglijstje viel op. Dat klonk niet alleen als inhoudelijke bijdrage, het had ook iets van een keurige sollicitatiebrief richting het nieuw te vormen college. Niet plat, niet opzichtig, wel duidelijk. Het CDA liet horen dat het bestuurlijk bruikbaar wil zijn.
De VVD deed iets soortgelijks, maar dan in een andere taal. Ellie Eggengoor zette in op stabiel bestuur. Dat klinkt misschien braaf, bijna saai zelfs, maar in formatietijd is dat juist slim. Terwijl anderen spreken over lef, openheid en ruimte, zegt de VVD eigenlijk, leuk allemaal, maar er moet straks ook gewoon bestuurd worden zonder dat het bij het eerste lastige dossier begint te kraken. Dat is geen spectaculaire boodschap, wel een die aan de onderhandelingstafel vaak meer gewicht heeft dan een mooie verkiezingsleus.
Opvallend was verder hoe bijna iedereen ineens dicht bij de inwoners wilde staan en meer de wijk in te willen. De ChristenUnie schaarde zich achter een zo breed mogelijke coalitie, en ook andere partijen klonken op dat punt opvallend eensgezind. Dat hoort bij zo’n avond, niemand zegt in de eerste week na de verkiezingen dat hij liever op afstand blijft. Maar Jan met de Pet weet ook hoe dat werkt. De eerste maanden krijg je bewonersavonden, werkbezoeken, koffie, luisteren, knikken. Daarna komen de stapels papier, de begroting, de incidenten en de reflex van het Stadshuis. Dan moet blijken wie nog echt in Batau, Galecop, Vreeswijk, Fokkesteeg en Jutphaas staat, en wie weer veilig verdwijnt achter stukken en procedures.
Het debat werd om 20.45 uur gesloten. Ook dat paste eigenlijk bij de avond. Geen grote slotbotsing, geen openlijk politiek vuurwerk. Buiten de raadszaal ontstonden nauwelijks groepjes. Opvallend genoeg verdwenen veel mensen snel. Alleen D66 en CDA zochten elkaar nog even op. Dat bewijst niets, maar Jan met de Pet let op dat soort details, omdat daar soms meer waarheid in zit dan in een volle termijn achter de microfoon.
De voorlopige conclusie is dus helder. Het debat was vriendelijk, maar de afbakening hard. Lokale Vernieuwing / VSP houdt de regie, VVD en CDA lieten zien dat ze bestuurlijk bruikbaar willen zijn, het woord raadsakkoord zingt rond als belofte van openheid, en Forum voor Democratie lijkt ondanks de winst in zichtbaarheid voorlopig niet welkom aan de bestuurstafel. Nieuwegein krijgt geen droomcoalitie cadeau. Nieuwegein lijkt af te stevenen op een werkcoalitie. Nu nog zien of daar straks ook ruggengraat onder zit. Aankomende zaterdag worden de gesprekken verder gevoerd en dan horen we wie mee mag doen de komende 4 jaar.
Ontdek meer van De Digitale Stad Nieuwegein
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
