Jan met de Pet: ‘Sterk voor elkaar begint niet aan de formatietafel’

Jan met de Pet was er niet bij toen de nieuwe wethouders werden geïnstalleerd. Niet op de publieke tribune. Niet bij de deur van het Stadshuis. Niet met een beker koffie in zijn hand, pet scheef op het hoofd en een opmerking klaar voor wie te dicht langs de macht loopt. Jan zat ergens anders.

Tussen onderzoeken, uitslagen en gesprekken waarin woorden ineens zwaarder wegen dan in de raadszaal. Bij Jan is leverkanker geconstateerd. Dat is geen politiek dossier, geen agendapunt en geen debatstuk. Dat is de werkelijkheid die binnenkomt zonder motie, zonder amendement en zonder spreektijd. Er is nu een goede behandeling gevonden. Dat is het volgende traject. En wie zo’n traject ingaat, kijkt anders naar woorden als vertrouwen, verbinding en sterk voor elkaar.

Want dan gaat het niet meer om de vraag wie de mooiste zin opschrijft. Dan gaat het om de vraag wie naast je blijft staan als het ingewikkeld wordt.

In Nieuwegein is intussen het nieuwe college begonnen. De wethouders zijn geïnstalleerd. Tom Verhoeve van D66 schreef op LinkedIn over de woorden waarmee hij het ambt aanvaardde: “Dat verklaar en beloof ik.” Hij sprak over energie en realisme. Over onderwijs, jeugd, klimaat, duurzaamheid, energietransitie en mobiliteit. Grote onderwerpen, zware portefeuilles, genoeg werk voor een complete bestuursperiode.

En hij sprak over een open blik. Over verschillen die niet moeten worden weggepoetst, maar benut. Niet tegenover elkaar, maar naast elkaar.

Mooie woorden.

Jan las ze niet vanaf het Stadsplein, maar vanuit een wereld waarin mooie woorden pas waarde krijgen als ze overeind blijven onder druk. Want iedereen kan verbinden zolang de ander ongeveer hetzelfde denkt. Iedereen kan verschillen benutten zolang die verschillen keurig binnen de vergadertafel passen. De proef begint pas wanneer er iemand tegenover je zit die schuurt. Iemand die je liever niet hoort. Iemand die stemmen kreeg die je niet kunt wegredeneren.

En daar wringt het.

Forum voor Democratie kwam met vier zetels in de Nieuwegeinse raad. Geen meerderheid, geen bestuursrecht, geen automatisch recht op een wethouder. Dat hoeft ook niet. Een coalitie is geen collecte waarbij iedere partij een muntje in de pot doet en daarna automatisch mag meebesturen. Partijen mogen kiezen met wie ze een college vormen. Ze mogen grenzen trekken. Ze mogen zeggen: met deze partij zien wij geen bestuurlijke basis.

Maar dan moet je het ook eerlijk benoemen.

Want FvD werd niet pas na stevige onderhandelingen terzijde geschoven. De partij mocht niet eens echt aanschuiven. De gesprekken liepen verder met partijen die als logisch werden gezien. De ongemakkelijke partij bleef buiten de kamer. En precies daar botst de praktijk met de taal van het nieuwe bestuur.

De coalitie heet “Sterk voor elkaar, klaar voor morgen”. Dat klinkt warm. Degelijk. Een beetje alsof Nieuwegein zichzelf een hand op de schouder legt en zegt dat het allemaal goed komt. Maar de vraag blijft hangen: wie is dat “elkaar” eigenlijk?

Zijn dat alleen de partijen die bestuurlijk netjes in elkaar klikken? Alleen de kiezers die binnen de fatsoensrand van de coalitie vallen? Alleen de stemmen die niet te lastig zijn voor de formatietafel?

Jan weet inmiddels dat “sterk voor elkaar” geen leus is. Het is gedrag. In een ziekenhuis merk je dat snel genoeg. Sterk voor elkaar ben je niet als je de brochure vriendelijk schrijft. Sterk voor elkaar ben je als je blijft zitten wanneer het gesprek ongemakkelijk wordt. Als je niet wegkijkt. Als je de moeilijke vraag niet uit de kamer zet omdat die het beeld verstoort.

Dat geldt in de zorg. Dat geldt in een familie. En dat geldt ook in de lokale democratie.

Niemand hoeft Forum voor Democratie het college in te dragen. Niemand hoeft te doen alsof politieke verschillen klein zijn als ze groot zijn. Maar een gekozen partij met vier zetels niet eens volwaardig aan tafel laten komen, en daarna spreken over een open blik en verschillen benutten, dat vraagt om uitleg. Niet om bestuurlijke mist. Niet om zachte formuleringen. Gewoon uitleg.

Want de raad is geen vriendenclub. De raad is de stad in 33 stoelen. Daar zitten nette stemmen, boze stemmen, bezorgde stemmen, linkse stemmen, rechtse stemmen, praktische stemmen en proteststemmen. Wie alleen de makkelijke stemmen meeneemt, bestuurt misschien efficiënter, maar niet per se overtuigender.

Jan met de Pet heeft momenteel wel wat anders aan zijn hoofd dan politieke spelletjes. Juist daarom valt de taal extra hard op. Als je zelf in een traject zit waarin woorden als hoop, behandeling en vertrouwen ineens concreet worden, prik je sneller door bestuurlijke zinnen heen.

“Niet tegenover elkaar, maar naast elkaar.”

Prima zin.

Maar naast elkaar begint niet nadat je de lastige stoel alvast uit de kamer hebt gehaald.

Het nieuwe college verdient een faire start. Nieuwe wethouders moeten zich kunnen bewijzen. Nieuwegein heeft genoeg opgaven die niet wachten op politieke navelstaarderij. Onderwijs, jeugd, woningbouw, veiligheid, mobiliteit, duurzaamheid, bestaanszekerheid, het ligt allemaal op tafel. Daar mag best energie op. Daar móét energie op.

Maar wie begint met woorden over verbinding, moet accepteren dat de stad ook meekijkt naar de eerste daad. En die eerste daad was niet alleen het vormen van een coalitie. Het was ook het buiten de gesprekken houden van een partij die door een deel van Nieuwegein is gekozen.

Jan velt geen vonnis. Hij heeft even genoeg aan zijn eigen behandelplan.

Maar ergens, tussen ziekenhuisafspraken en uitslagen door, blijft één vraag hangen:

Sterk voor elkaar, wie hoort daar eigenlijk bij?