Nieuwegein staat op de 31e plaats van de 336 gemeenten op de zogenoemde Onderwereldkaart van RTL Nieuws. Daarmee behoort de stad tot de gemeenten waar het risico op ondermijnende criminaliteit relatief groot is. Het gaat daarbij niet alleen om criminaliteit zelf, maar vooral om omstandigheden die criminelen kansen geven. Wie naar de cijfers kijkt, ziet dat het echte verhaal niet op straat begint, maar daarachter.

Vastgoed springt eruit
De meest opvallende score zit bij vastgoed. Nieuwegein staat op plek 9 als het gaat om woningen in bezit van ‘snelle groeiers’, mensen of bedrijven die in korte tijd veel vastgoed hebben opgebouwd. In Nieuwegein gaat het om 5,6 procent van alle woningen.

Dat hoeft niet per definitie fout te zijn, maar dit soort constructies worden door opsporingsdiensten wel gezien als mogelijke indicator voor witwassen of andere vormen van ondermijning. Ook bij geldstromen valt Nieuwegein op. De stad staat op plek 10 bij verdachte transacties. Bij 1,2 procent van de bedrijven is in de afgelopen vijf jaar sprake geweest van zo’n transactie. Dat zijn precies de signalen waar politie en justitie extra alert op zijn.

Minder hoog bij zichtbare criminaliteit
Opvallend is dat Nieuwegein minder hoog scoort op daadwerkelijk geregistreerde criminaliteit. Zo staat de stad op plek 76 bij ondermijnende delicten zoals drugshandel en witwassen, op plek 113 bij wapenhandel en op plek 160 bij mensenhandel. Dat bevestigt het beeld dat het probleem vooral zit in structuren en netwerken, niet alleen in wat zichtbaar is op straat.

Kwetsbaarheid speelt grote rol
Naast geld en vastgoed spelen ook kwetsbare groepen een belangrijke rol. Nieuwegein scoort plek 28 bij risicojongeren, plek 38 bij inwoners die verdacht zijn van ondermijnende delicten en plek 25 bij bedrijven met een veroordeelde eigenaar of bestuurder.

Daarnaast heeft 9,1 procent van de huishoudens problematische schulden. Dat maakt mensen gevoeliger voor druk of verleiding vanuit criminele netwerken.

Wat zegt dit over Nieuwegein?
De conclusie is helder. Nieuwegein is geen extreme uitschieter in zware criminaliteit, maar wel een stad waar meerdere risicofactoren samenkomen. En dat is precies waar ondermijning begint. Niet op straat, maar achter de voordeur, in bedrijven en in geldstromen die niet kloppen.

Reactie van Jan met de Pet (op vakantie)
“Ja hoor… zit ik eindelijk met m’n bergschoen in de Schotse Hooglanden, staat Nieuwegein weer op zo’n lijstje,” zegt Jan met de Pet vanaf zijn vakantieadres Drumnadrochit. “Maar verrast ben ik niet. Als je ziet hoe snel sommige pandjes van eigenaar wisselen en hoeveel geld er rondgaat waar je geen chocola van kunt maken, dan voel je al aan dat er iets niet klopt.”

Hij neemt een slok van zijn ‘koffie’ en kijkt voor zich uit. Rechts van hem castle Urquhart. Morgen naar Isle of Sky.

“En die jongeren… dat zie je ook gebeuren. Beetje verkeerde kant op, snel geld, verkeerde mensen. Dat begint klein, maar het eindigt vaak niet klein.”

Volgens Jan zit het probleem niet alleen bij de overheid. “Het zit ook in de wijk. Als niemand meer wat zegt en iedereen denkt ‘laat maar’, dan groeit zoiets gewoon door. Onderwereld klinkt groot, maar het zit gewoon tussen ons.”

En met een kleine grijns: “Maar goed, ik ben op vakantie. Laat ze het in het Stadshuis maar even uitzoeken. Ik kom wel terug als het echt spannend wordt.”

Van de redactie
De Onderwereldkaart legt alle Nederlandse gemeenten langs de meetlat, waarbij risico’s op ondermijnende criminaliteit in kaart zijn gebracht. Dat heeft de onderzoeksredactie van RTL Nieuws gedaan aan de hand van vijftien indicatoren, die met behulp van criminologen, misdaadexperts en datawetenschappers zijn geselecteerd.

Hierbij is gebruik gemaakt van gegevens uit het overheidsplatform Zicht op Ondermijning, politie, Financial Intelligence Unit, het CBS, Meld Misdaad Anoniem, GraydonCreditSafe en de Leefbaarometer.