Het artikel over de herdenking van Thomas bleef vanmorgen langer op mijn beeldscherm staan dan de meeste andere berichten. Niet alleen vanwege het verdriet dat uit het verhaal spreekt, maar vooral vanwege de oproep die na het afscheid uit de wijk kwam.
Een bewoner vertelt over pesten, uitsluiting, bedreigingen en mensen die zich in de wijk niet veilig of geaccepteerd voelen. Dat zijn ernstige signalen. Tegelijkertijd heeft de redactie deze ervaringen niet onafhankelijk kunnen verifiëren. Dat onderscheid moeten we blijven maken. Een persoonlijke ervaring kan oprecht en indringend zijn, maar is daarmee nog geen vastgesteld feit.
Ook bestaat er op dit moment geen basis om een verband te leggen tussen het overlijden van Thomas en de beschuldigingen die over de wijk worden geuit. Dat moeten we dus niet doen. Niet suggereren, niet tussen de regels door en zeker niet om een verhaal spannender te maken. Maar het ontbreken van bewijs betekent niet dat je een signaal kunt negeren.
Meer dan politie en straatverlichting
Bij sociale veiligheid denken bestuurders al snel aan politie, handhaving, cameratoezicht en straatverlichting. Allemaal belangrijk, maar sociale veiligheid gaat ook over iets anders.
Over de vraag of iemand zichzelf durft te zijn. Of een bewoner naar buiten durft zonder uitgescholden te worden. Of iemand bij een buurtactiviteit welkom is. Of een kwetsbare inwoner weet waar hij terechtkan wanneer de spanning oploopt.
Het gaat over de manier waarop mensen met elkaar omgaan wanneer er geen politieagent, hulpverlener of wijkcoördinator naast staat.
Juist daarom is sociale onveiligheid moeilijk meetbaar. Een vernielde ruit verschijnt uiteindelijk in een registratiesysteem. Een uitgescholden bewoner meestal niet. Iemand die vanwege aanhoudende opmerkingen niet meer naar het buurtplein gaat, komt evenmin automatisch in een gemeentelijke rapportage terecht.
Wie alleen naar aangiften en incidentmeldingen kijkt, kan daardoor een onvolledig beeld krijgen.
De zorgen komen niet uit het niets
Het is bovendien niet de eerste keer dat bewoners rond Dukatenburg en Souvereinburg hun zorgen uiten. PEN.NL berichtte eerder over klachten over overlast, bedreigingen, vernielingen en inwoners die het gevoel hadden dat instanties onvoldoende reageerden.
Dat bewijst niet automatisch dat de hele wijk sociaal onveilig is. Het gebied rond de Dukatenburg is geen verzameling van incidenten. Er wonen betrokken mensen, er zijn vrijwilligers actief en er bestaan initiatieven die bewoners juist bij elkaar brengen.
Het Muntpunt is daarvan een voorbeeld. Gemeente, woningcorporatie, welzijn en zorgorganisaties werken in de omgeving samen aan ontmoeting, ondersteuning en prettig wonen. De waardering die de anonieme bewoner uitspreekt voor de coördinator van het Muntpunt is daarom belangrijk.
Blijkbaar is daar iemand aanwezig die luistert, mensen kent en vertrouwen heeft opgebouwd. Dat soort lokale sleutelfiguren kan geen enkele beleidsnota vervangen.
De nieuwe buurtkaart als ingang
Juist op dit moment heeft de gemeente Nieuwegein de vernieuwde buurtkaarten beschikbaar gesteld. Voor iedere wijk en buurt is een aparte kaart gemaakt met informatie over hulp, activiteiten, contactpersonen en organisaties.
Bewoners kunnen daarop onder meer vinden wie hun wijkcoördinator, wijkagent en wijk-boa zijn. Ook staat aangegeven waar buurtpleinen en andere ontmoetingslocaties te vinden zijn, welke organisaties in de buurt actief zijn en bij wie inwoners terechtkunnen wanneer zij zich zorgen maken over iemand in hun omgeving.
Voor een wijk als de Muntenbuurt kan zo’n kaart waardevol zijn. Niet iedereen weet immers welke organisatie bij welk probleem hoort. Wie overlast ervaart, zich bedreigd voelt of zich zorgen maakt over een kwetsbare buur, kan via de buurtkaart sneller een eerste ingang vinden.
Dat is winst. Maar een buurtkaart is geen oplossing op zichzelf. Een naam, telefoonnummer of e-mailadres op papier maakt een wijk nog niet sociaal veiliger. De werkelijke waarde blijkt pas wanneer iemand contact opneemt en daarna ook wordt gehoord, geholpen of doorverwezen. Een kaart moet daarom geen eindstation zijn, maar het begin van een route die daadwerkelijk werkt.
Niet van loket naar loket
Wat mij opvalt in verhalen over sociale onveiligheid is dat inwoners vaak niet weten bij wie zij moeten zijn. Bij de politie? De gemeente? De woningcorporatie? Movactor? Een zorgorganisatie? De wijkagent? De boa? Voor iedere organisatie bestaat een loket. Voor inwoners bestaat vooral één probleem.
De vernieuwde buurtkaarten kunnen die zoektocht eenvoudiger maken, maar alleen wanneer de organisaties achter de kaart goed samenwerken. Wanneer een bewoner zich meldt bij de verkeerde instantie, moet die persoon niet opnieuw op pad worden gestuurd met een nieuw telefoonnummer.
De betrokken organisaties zouden het signaal onderling moeten overdragen en samen moeten bepalen wie de verantwoordelijkheid neemt. Dat vraagt ook om terugkoppeling. Een melding doen en daarna niets meer horen, vergroot het gevoel dat niemand luistert. Zelfs wanneer een organisatie vanwege privacy niet alles kan vertellen, kan zij wel laten weten dat een melding is ontvangen, beoordeeld en waar mogelijk opgevolgd.
De buurtkaart vertelt een inwoner waar hij moet aankloppen. De overheid en haar partners moeten vervolgens zorgen dat de deur ook werkelijk opengaat.
Luisteren is nog geen veroordelen
Er zit ook een risico aan dit gesprek. Wanneer beschuldigingen zonder onderzoek worden overgenomen, kunnen individuele bewoners, hulpverleners of organisaties ten onrechte worden beschadigd.
Wanneer ieder signaal uit angst daarvoor wordt afgezwakt, kunnen kwetsbare mensen opnieuw het gevoel krijgen dat zij niet worden gehoord.
Tussen die twee uitersten ligt het journalistieke en bestuurlijke werk.
Luisteren zonder onmiddellijk te oordelen. Doorvragen zonder iemand publiekelijk aan de schandpaal te nagelen. Controleren welke meldingen bekend zijn. Onderzoeken of verschillende verhalen op hetzelfde probleem wijzen. De gemeente, politie, woningcorporatie, welzijnsorganisaties en zorgaanbieders afzonderlijk én gezamenlijk laten reageren.
Niet met de gebruikelijke mededeling dat men de situatie herkent of dat de lijnen kort zijn, maar met concrete antwoorden.
Hoeveel signalen zijn er ontvangen? Wie houdt het overzicht? Welke maatregelen zijn genomen? Hoe worden kwetsbare bewoners beschermd? Waar kunnen mensen veilig hun verhaal doen? En weten inwoners de nieuwe buurtkaart inmiddels te vinden? De belangrijkste vraag blijft: merkt de bewoner daar in de praktijk iets van?
De herdenking verdient zorgvuldigheid
Thomas werd aan de Nedereindseplas liefdevol herdacht. Familie, vrienden en bekenden stonden stil bij zijn leven. Mensen kwamen volgens aanwezigen uit verschillende delen van Nederland en zelfs uit Berlijn om afscheid te nemen.
Dat afscheid mag niet worden gebruikt als bewijs voor beweringen die nog onderzocht moeten worden. Maar wanneer een herdenking mensen ertoe brengt om eindelijk over hun eigen ervaringen te spreken, verdienen die verhalen wel een zorgvuldige ontvangst.
Geen sensatie. Geen snelle conclusies. Geen dossier dat na een paar vergaderingen weer in een digitale la verdwijnt.
De gemeente en betrokken organisaties zouden daarom niet alleen moeten verwijzen naar bestaande contactpunten of de nieuwe buurtkaart. Zij zouden in de wijk zelf het gesprek moeten organiseren.
Kleinschalig, onafhankelijk begeleid en met voldoende ruimte voor mensen die hun verhaal niet in een volle zaal durven te vertellen. De buurtkaart kan daarbij worden uitgedeeld en toegelicht, zodat bewoners niet alleen weten dát er hulp bestaat, maar ook wie zij daadwerkelijk kunnen benaderen.
Niet om vooraf vast te stellen dat alles misgaat in de wijk. Wel om eerlijk te onderzoeken wat er werkelijk speelt. Want sociale veiligheid begint niet met een beleidsplan, een overlegtafel of een kaart vol contactgegevens. Zij begint wanneer iemand durft te vertellen dat hij zich niet veilig voelt en er vervolgens iemand is die niet wegkijkt.
Jantine met de Pet
Ontdek meer van De Digitale Stad Nieuwegein
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
